Basmatirijst uit India 

In het impactonderzoek uit 2022 naar de keten van Indiase basmatirijst voor het Jumbo Huismerk was sprake van zekere misstanden. De belangrijkste conclusies hadden betrekking op de inzet van kinderen door migrantenfamilies, slechte arbeidsomstandigheden voor werkers die via tussenpartijen waren gecontracteerd, gezondheidsklachten als gevolg van lange werkdagen in de watervelden, en een dalende grondwaterspiegel in de omliggende dorpen. Deze kwesties zijn uitvoerig besproken met onze leverancier LT Foods. LT Foods stelt zich welwillend op bij het zoeken naar en nemen van de juiste (vervolg)stappen.  

Jumbo heeft zich in 2023 aangesloten bij het Sustainable Rice Platform (SRP) en voert in dat verband gesprekken met als doel de sociale standaarden beter te borgen in het keurmerk. In 2024 is de Jumbo Huismerk basmati-rijst SRP gecertificeerd. We streven er ook naar dat onze basmati- en jasmijnrijst als ingrediënt in overige huismerkproducten in 2026 SRP-gecertificeerd is. 

Zwarte thee uit India 

In het impactonderzoek uit 2022 naar de keten van Indiase zwarte thee voor het Jumbo Huismerk was sprake van enkele onregelmatigheden. Die hadden onder meer betrekking op het ontbreken van een klachtenmechanisme voor slechte huisvesting op één van de onderzochte theeplantages, het gebrek aan onderscheid tussen werk en vrije tijd, betaling onder de grens van een leefbaar loon, en minimale transparantie en traceerbaarheid van de thee die op de veiling wordt verkocht. Deze onregelmatigheden zijn uitvoerig besproken met onze leverancier JayTea.  

Direct na publicatie van het onderzoek heeft JayTea de bewuste huisvesting aangepast. Daarnaast heeft Jaytea in 2024 ook zeven klachtenboxen neergezet op verschillende locaties op de onderzochte theeplantages en hebben ze zelf een klachtenmechanisme opgezet. De gesprekken met Jumbo, RFA en JayTea over het opnemen van leefbaar loon binnen het RFA-keurmerk hebben niet geleid tot een duidelijke verankering van leefbaar loon in het keurmerk. Jumbo is voornemens om hier in 2025 een vervolg aan te geven.

Rozen uit Kenia 

Volgens het impactonderzoek van ImpactInstitute uit 2020 zijn geen grote onregelmatigheden geconstateerd ten aanzien van onze huismerk rozenketen uit Kenia. In dit traject hebben we nauw samengewerkt met onze ketenpartners, Impact Institute en de lokale NGO Ufadhili Trust. De belangrijkste conclusies hadden betrekking op genderdiscriminatie (met ongelijke kansen en een loonkloof tussen mannen en vrouwen als gevolg), een beperkte mate van sociale zekerheid door het ontbreken van werkeloosheid- en pensioenuitkeringen, en minimale aandacht voor gezondheid en veiligheid op de kwekerijen.   

In samenwerking met onze leverancier MM Flowers is hieraan opvolging gegeven.  MM Flowers heeft de ‘IDH call to action of Living Wage’ ondertekend en is bezig met het uitrollen van de IDH 5-stappenroutekaart voor een leefbaar loon. In 2023 is een pilot uitgevoerd ten aanzien van het invullen van de salarismatrix in de belangrijkste inkoopregio’s waaronder Oost-Afrika en Zuid-Amerika. De voornaamste feedback had betrekking op de complexiteit van de salarismatrix en de kans op onnauwkeurige resultaten. Om kwekerijen hier verder in te ondersteunen zijn gespecialiseerde trainingen gegeven om de nauwkeurigheid van de gegevens te garanderen. Daarnaast wordt in samenwerking met de kwekerijen nagedacht hoe de accuraatheid van de gegevens nog verder kan worden verbeterd, wellicht in de vorm van audits. In 2024 is een verdiepingsslag gemaakt rondom de data van de kwekerijen om de maatstaven te bepalen die nodig zijn om de living wage gap, berekend door de salarismatrix, te dichten. Dit gaat naast de financiële aspecten ook over tijdlijnen en geschikte methodes om de kloof te dichten in samenwerking met IDH. Ook is er gekeken naar voorbeelden van andere handelsproducten waar succesvol is begonnen om de living wage gap te dichten, bijvoorbeeld bij bananen.  

Wij geloven dat samenwerken met de industrie op het gebied van leefbaar loon essentieel is en we werken samen met IDH, FSI, Food Network For Ethical Trade en Fairtrade om de aanpak van de sector op één lijn te brengen.

Bananen uit Colombia, Ecuador & Costa Rica 

Jumbo heeft in 2019 de ambitie uitgesproken om voor haar Nederlandse en Belgische bananenketens in 2025 het leefbaar loon gat op de plantages te dichten. Binnen het Leefbaar Loon Bananen commitment is het streven vastgelegd om in 2025 het gat tussen gangbaar en leefbaar loon met 75% te hebben verkleind. Jumbo gaat een stap verder en heeft zich gecommitteerd dit gat te dichten voor 100%.

Om het leefbaar loon gat goed in kaart te brengen, hebben in 2023 plantagemedewerkers in de Jumbo keten de IDH- salarismatrix ingevuld. Daarnaast heeft IDH onderzoek gedaan naar het betalen van een bijdrage door Jumbo om het leefbaar loon gat te kunnen dichten.

In 2025 is het gat voor 100% gedicht zoals eerder door ons is toegezegd, via onze leveranciers Dole en Uniban. Om het leefbaar loongat te dichten betalen we een bijdrage voor de door Jumbo afgenomen volumes. Plantagemedewerkers ontvangen deze bijdrage via vouchers voor voedsel en basisproducten.

Tomaten uit Italië 

Samen met vakbond FNV heeft het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL) een impactonderzoek uitgevoerd in de productieketen van Italiaanse ingeblikte tomaten. Uit het onderzoek kwam naar voren dat er sprake is van slechte werkomstandigheden voor seizoenarbeiders die bij telers handmatig oogsten. Er zijn meldingen van lange werkdagen zonder pauze en slechte betaling. Deze seizoenarbeiders zijn vaak arbeidsmigranten die naar Italië komen voor werk. De Italiaanse overheid lijkt weinig te doen om deze problemen op te lossen. Ook bleek dat de gangbare keurmerken zoals Global G.A.P. GRASP onvoldoende bescherming van arbeidsmigranten bieden. In de vernieuwde versie van deze standaard, de 2.0 versie, is dit beter geregeld.   

Om een juiste risico-inschatting te kunnen maken, hebben wij in 2023 al onze leveranciers van tomatenconserven uitvoerig gesproken. Op basis van deze gesprekken hebben we besloten afscheid te nemen van een aantal leveranciers aangezien zij niet de juiste garanties konden afgeven. We werken nu alleen nog met leveranciers die mechanisch oogsten. Alle huidige leveranciers zijn gecertificeerd volgens Global G.A.P. GRASP 1.0. We streven ernaar dat zij in 2025 100% Global G.A.P. GRASP 2.0-gecertificieerd zijn en uitsluitend zijn gevestigd in Centraal of Noord-Italië. In die regio zijn de risico’s op misstanden met arbeidsmigranten kleiner dan elders in Italië. 

Citrus uit Egypte  

Uit het impactonderzoek van 2022 naar de Egyptische perssinaasappelketen voor het Jumbo Huismerk zijn geen grote onregelmatigheden naar voren gekomen. Wel is een aantal risico’s geïdentificeerd met betrekking tot de inzet van arbeidsmigranten voor seizoensarbeid, gelijkheid tussen mannen en vrouwen, watergebruik en gewasbeschermingsmiddelen. Deze risico’s zijn in gesprek met leverancier Everst Fresh opgepakt. Ook binnen het Sustainability Initiative Fruit and Vegetables (SIFAV) zijn de opties voor opvolging verkend. Uiteindelijk hebben we besloten hier geen verdere opvolging aan te geven.  

Mango uit Ivoorkust 

Uit het impactonderzoek van 2020 en 2021 naar de mangoketen uit Ivoorkust voor het Jumbo Huismerk zijn geen grote onregelmatigheden naar voren gekomen. Deze aandachtspunten zijn in gesprek met de leverancier opgepakt. Uiteindelijk hebben we besloten hier geen verdere opvolging aan te geven.  

Paddenstoelen uit Nederland 

Uit het impactonderzoek naar Nederlandse paddenstoelen in 2023 zijn geen ernstige problemen naar voren gekomen. Wel zijn zaken aan het licht gekomen die om aandacht vragen. Zo is gebleken dat medewerkers onvoldoende kennis hebben van hun rechten. Taalbarrières en het ontbreken van een vertrouwenspersoon belemmeren het indienen van klachten. De hoogte van het minimumloon is vaak niet toereikend voor zelfstandige huisvesting, waardoor medewerkers veelal afhankelijk zijn van huisvesting door de werkgever. Het gebruik van veen bij het telen van paddenstoelen kan leiden tot uitputtting van veengebieden, die essentieel zijn voor CO2-opslag en klimaatbestrijding. Het onderzoek bevat een aantal aanbevelingen. Op basis daarvan heeft Jumbo een actieplan opgesteld met de volgende punten en tijdslijnen:  

• Onze leverancier is in dialoog met de vakbonden FNV en CNV en de brancheorganisatie LTO Nederland en update Jumbo over de voortgang. Namens Jumbo zijn de afdelingen Inkoop en MVO hierbij aangesloten. Aanvang: Q1, 2025; monitoring vier keer per jaar.
• Het onderzoeken van mogelijkheden om te komen tot een hogere inkoopprijs, als onderdeel van de cao-gesprekken. Namens Jumbo neemt de afdeling Inkoop hierin het voortouw. Aanvang: Q2, 2025; monitoring twee keer per jaar.
• Het instellen van een klachtenmechanisme bij leveranciers, aangestuurd door de afdelingen Kwaliteit en MVO bij Jumbo. Aanvang: Q2, 2025; evaluatie eind 2025.
• Het geven van duurzaamheidstrainingen aan leveranciers, als onderdeel van de reguliere MVO-aanpak bij Jumbo. Aanvang: Q2, 2025, rapportage hierover volgt in het Jaarverslag 2024.  

Evaluatie: Ons actieplan heeft in 2024 stilgelegen vanwege onze veranderde inkooporganisatie. De gesprekken met onze leverancier zijn in 2025 opnieuw opgestart, de tijdslijnen voor het actieplan zijn hierop aangepast. 

Kweekgarnalen uit Vietnam en Ecuador 

Het impactonderzoek naar Vietnamese en Ecuadoriaanse kweekgarnalen (Vannamei garnalen) in 2023 bracht geen ernstige problemen aan het licht. Wel is gebleken dat het werk op de verpakkingslocaties monotoon is en staand plaatsvindt. Daarnaast is het inkomen van de medewerkers niet voldoende om er een gezin van te onderhouden. In Ecuador is een telefoonverbod op de garnalenkwekerijen ingesteld. In Vietnam zijn gevallen geconstateerd van ablatie (fysieke ingrepen die de vruchtbaarheid van vrouwelijke garnalen verhogen) en het toedienen van antibiotica. Het onderzoek bevat een aantal aanbevelingen. Op basis daarvan heeft Jumbo een actieplan opgesteld met de volgende punten en tijdslijnen:  

• Stoppen met ablatiepraktijken en het gebruik van antibiotica. Om dat te waarborgen, nemen we in onze MVO-voorwaarden specifiek de ASC en Global GAP GRASP vereisten op en stemmen dit rechtstreeks af met de leveranciers. De afdeling Inkoop neemt hierin het voortouw. Huidige status: Het verbod op oogsteelablatie staat nu officieel in onze MVO- en Kwaliteitsvoorwaarden. Dit borgen we via het Global GAP keurmerk en doorlopende afspraken met onze leveranciers.
• Beter zicht op het toewerken naar leefbaar loon door aan te sluiten bij een lopend onderzoek hierover van IDH - The Sustainable Trade Initiative in Vietnam, Ecuador en India. Namens Jumbo pakt de afdeling MVO dit op, waarna de afdeling Inkoop aanhaakt. Huidige status: In de nieuwe standaarden van het ASC keurmerk is het inzichtelijk maken van een leefbaar loon opgenomen in de voorwaarden. Daarom blijven we voor onze garnalen vasthouden aan het ASC keurmerk om de komende jaren op een uniforme manier inzicht in het leefbaar loon te krijgen.
• Verdieping multi-stakeholder initiatief van Jumbo, waar leveranciers in Vietnam en Ecuador zich bij kunnen aansluiten. Het doel is om de geïdentificeerde risico's breder aan te pakken. Namens Jumbo pakt de afdeling MVO dit op, waarna de afdeling Inkoop aanhaakt. Huidige status: Aangezien we voor onze nieuwe garnalenketen nog bezig zijn met het opzetten van de juiste ketens in verschillende landen kunnen we momenteel deze gesprekken niet voeren. Zodra de ketens vast staan, gaan we samen met de leverancier onderzoeken of een multi-stakeholder gepast is. 

Kokosmelk uit Sri Lanka 

De impactonderzoeken (onderzoek 1 en onderzoek 2)  in onze kokosmelk ketens onthulde geen ernstige problemen. Wel zijn enkele zorgpunten boven water gekomen. De plaatselijke overheid bepaalt de prijzen voor kokosnoten vanaf de farm, en deze zijn laag. Vrouwen werkzaam op de farms en bij verzamelpunten verdienen daarnaast 20% tot 30% minder dan mannen. Één van de leveranciers heeft een arbeidsbureau ingeschakeld dat ontoereikend loon betaalt. De andere leverancier heeft aangegeven de productiekosten van de farms gedetailleerd in kaart te willen brengen. Ook geeft deze leverancier aan de onlangs opgerichte Fairtrade Cooperation te willen versterken. Jumbo heeft aangeboden om samen te werken aan het ontwikkelen en bevorderen van werknemersverenigingen. Bij de andere leverancier gaat de aandacht uit naar het verbeteren van de omstandigheden voor uitzendkrachten. Dit vraagt om versterking van het HR-beleid, inclusief duidelijkere regels over verzekeringen, ziekteverlof en een gestructureerd beloningssysteem.  

De opvolging van de resultaten van ons onderzoek hebben in 2024 stilgelegen vanwege onze veranderde inkooporganisatie. De gesprekken met onze leverancier zijn in 2025 opnieuw opgestart. Ons voornemen was om in september 2025 een actieplan te publiceren. De gesprekken met verschillende partijen die ons kunnen ondersteunen bij de actiepunten uit het onderzoek zijn opgestart en worden begin 2026 verder opgepakt. Omdat deze gesprekken over een bredere scope gaan dan enkel de kokosmelk uit Sri Lanka zijn we nog niet in staat geweest een concreet actieplan te publiceren.

Vruchtgroenten uit Almeria 

Uit het impactonderzoek naar vruchtgroenten uit Zuid-Spanje (Almeria) in 2023 zijn geen ernstige problemen naar voren gekomen. Wel werden er enkele kwesties ontdekt rondom beleid en processen, zoals het ontbreken van goede training voor nieuwe medewerkers, slechte administratie van werkuren en onduidelijke loonberekeningen. Ook werd watergebrek genoemd als een groeiend probleem.  

Jumbo neemt het advies ter harte om specifiek voor Zuid-Spanje een due diligence strategie op te stellen. Met onze directe leveranciers zijn in het kader van due diligence gesprekken gevoerd om te evalueren welke stappen zijn ondernomen in relatie tot de gevonden risico's. De leveranciers hebben aangegeven hier kennis van te hebben genomen. De slechte administratie werd niet herkend en hier zal ook verder geen opvolging aan worden gegeven. 

Pangasius 

Uit het impactonderzoek naar Pangasius uit Vietnam zijn een aantal aandachtspunten naar voren gekomen, maar geen kritieke onderwerpen. Op één van de locaties hadden een aantal medewerkers geen contract en waren er geen vaste pauzemomenten. Verder was er op een van de kwekerijen geen elektriciteit aanwezig in de huisvesting van de medewerkers. De lonen op alle locaties liggen boven het minimumloon maar zijn niet op het niveau van een leefbaar loon. Een medewerker op een kwekerij had geen verzekeringskaart. Bij een kwekerij stond het recht op accomodatie niet in het contract. Voor toeleveranciers verderop in de keten was er geen proces aanwezig om de code of conduct te verifiëren en te borgen. Qua risico's op het gebied van natuur kwam met name de hoge uitstoot gerelateerd aan visvoer, en de uitstoot van vrachtwagens naar voren. Het meest complexe risico heeft te maken met een gebrek aan effectieve medewerkersvertegenwoordiging en de processen eromheen, wat gekoppeld is aan de situatie in Vietnam en niet specifiek voor de sector waar deze impact assessment betrekking op had. 

Een positieve conclusie van het onderzoek was dat het ASC keurmerk over het algemeen goed functioneert. Daarnaast was er bijna geen sprake van overwerk op de verschillende locaties. Om bovenstaande risico's, waar mogelijk, te kunnen adresseren heeft Jumbo samen met haar leverancier een actieplan opgesteld. In maart 2025 heeft een vervolggesprek plaatsgevonden tussen Jumbo en de leverancier om de voortgang van de actiepunten te bespreken. Hier is het volgende uitgekomen.

De leverancier is samen met de productielocaties en kwekerijen een intensieve opvolgingsperiode van het actieplan ingegaan. Door middel van capaciteitsopbouw en samenwerking is uitvoering gegeven aan alle te adresseren punten uit het impactonderzoek. Hiermee wordt niet aan het doel van het impactonderzoek voorbijgeschoten door verbeteringen ‘op te leggen’, maar gezamenlijk met de werknemers in Vietnam naar een gedragen uitkomst toegewerkt.

In praktijk betekent dat:

• Er een nieuw proces is opgestart waarbij alle werknemers actief geïnformeerd worden over:
  • Het nut en de noodzaak van geschreven contracten.
  • Geldende secundaire arbeidsvoorwaarden waar ze recht op hebben, zoals sociale verzekeringen, zorgverzekering en pauzetijden.
  • Het nut en de noodzaak van deelname aan de ondernemingsraad (OR) en vakbond.
• Er een nieuw proces is opgestart waarbij alle werknemers bevraagd worden welke obstakels er mogelijk zijn voor deelname aan de OR en vakbond, met een co-creatieproject tussen werknemers en de OR/vakbond om obstakels voor goede werknemersvertegenwoordiging weg te nemen. Deze zijn intussen in kaart gebracht en worden actief in de raden behandeld.
• Nieuwe en meer leden in de OR’s zijn aangenomen vanuit het productiepersoneel.
• Alle werknemers een geschreven contract en zorgverzekeringskaart hebben ontvangen, met een aanvulling waar hun recht op huisvesting en vaste en realistische pauzemomenten beschreven zijn.
• Medewerkers op de kwekerijen verbeterde toegang hebben tot sanitair, elektriciteit en entertainment in woonruimtes.
• Er een overlegstructuur is opgestart voor continue verbetering.

Pinda’s uit Argentinië

In 2024 heeft Jumbo een uitgebreid impactonderzoek laten uitvoeren naar de sociale en milieueffecten in de pindaketens in Argentinië. Uit het onderzoek kwamen risico’s naar voren zoals onvoldoende beschermingsmiddelen voor arbeiders, lage lonen, beperkte toegang tot klachtenmechanismen en milieuproblemen zoals bodemuitputting en luchtvervuiling. Op basis van deze bevindingen is een actieplan opgesteld met concrete vervolgstappen:

• Leveranciersdialoog: Frumesa en Intersnack delen de resultaten met producent Maniagro. Begin 2026 organiseert Jumbo een interactieve sessie met beide leveranciers om vervolgstappen te bespreken, zoals het verbeteren van arbeidsomstandigheden.
  Start: Q1 2026 – Verantwoordelijke afdeling Jumbo: Inkoop
• Interne bewustwording: Jumbo presenteert het onderzoek in het inkoopmanagement-overleg om gezamenlijk de resultaten te doorleven.
  Start: Q4 2025 – Verantwoordelijke afdeling Jumbo: Inkoop
• Inventarisatie van andere leveranciers: Jumbo onderzoekt welke andere leveranciers pinda’s uit Argentinië betrekken, als input voor bredere samenwerking.
  Start: Q4 2025 – Evaluatie eind 2025 – Verantwoordelijke afdeling Jumbo: Inkoop
• Branchebrede actie: Jumbo deelt het onderzoek binnen CBL-verband en verkent of gezamenlijke actie mogelijk is op sociale en milieuthema’s.
  Start: Q4 2025 – Evaluatie eind 2025 – Verantwoordelijke afdeling Jumbo: MVO

Wijn uit Australië

Vanaf 2024 hebben we een impactonderzoek uitgevoerd naar wijn uit Australië. Uit dit onderzoek zijn een aantal aandachtspunten naar voren gekomen, maar er zijn geen (ernstige) misstanden aangetroffen in de keten. Voor de aandachtspunten die uit dit onderzoek naar voren zijn gekomen hebben we een aantal acties vastgesteld:

• Onze voorwaarden op het gebied van MVO zijn niet altijd bekend voor alle partijen in onze wijnketen. We hebben in de voorwaarden duidelijker vastgelegd wat we hierin van onze directe leveranciers verwachten en voegen ook de partijen aan ons leveranciersmanagementsysteem toe waar we directe contacten mee hebben.
• Ondanks dat we bij Jumbo een klachtenlijn hebben voor (werknemers van) leveranciers, is deze nog niet beschikbaar voor alle partijen in onze keten. We zijn aan het onderzoeken of het mogelijk en haalbaar is om deze klachtenlijn ook toegankelijk te maken voor overige partijen in onze ketens.
• (Sociale) duurzaamheid was nog niet standaard onderdeel van de gesprekken met de partijen in onze wijnketen. We hebben ervoor gezorgd dat we hier ook standaard in de gesprekken bij stilstaan.